Sprawozdanie z konferencji Polityki migracyjne

(FR)

dr. Kinga Torbicka

W dniu 30 października 2017 odbyła się międzynarodowa konferencja „Polityki migracyjne we współczesnej Europie” organizowana przez Ośrodek Kultury Francuskiej i Studiów Frankofońskich Uniwersytetu Warszawskiego.

Jego Ekscelencja Pan Ambasador Francji w Polsce Pierre Lévy otworzył konferencję.W jego opinii historia migracji jest jednoznaczna z Historią, która leży u podstaw tworzenia się państwa francuskiego. Francja, od początku tworzy swoje fundamenty w oparciu o multikulturalizm a natura jej polityk migracyjnych jest tematem „politycznie zapalnym”. Zdaniem Pierre Lévy, Francja i Polska posiadają różne historie tworzenia państwowości i narodu. Podkreślił on przy okazji znaczącą rolę organizacji pozarządowych oraz instytucji Kościoła w kreowaniu polityk migracyjnych współczesnego świata. Pan Ambasador otwierając konferencję, postawił pytania, na które specjaliści i naukowcy zebrani na konferencji będą między innymi próbować odpowiedzieć : Jakie polityki migracyjne współcześnie powinny zostać zdefiniowane i w jaki sposób wprowadzone w życie? Jakie odpowiedzi znajdujemy dziś na napływ imigrantów do Europy? Godne podkreślenia, zdaniem Ambasadora, są zróżnicowane instrumenty, które uruchomiła Unia Europejska do zarządzania kryzysem migracyjnym. Wśród nich na uwagę zasługują między innymi liczne przedsięwzięcia Frontexu. Wszystkie działania podejmowane na forum europejskim oraz przez państwa członkowskie UE powinny być podejmowane zgodnie z zasadami solidarności i odpowiedzialności oraz hasłem „rozwój tworzy ruch” („le développement crée le mouvement”).

Nastepnie Maciej Duszczyk, Prorektor ds. naukowych Uniwersytetu Warszawskiego podkreślił rolę Polski jako państwa migracyjnego. W 2016 roku na terenie Polski znajdowało się jeden milion obywateli Ukrainy. Jego zdaniem warto podkreślić pewien dysonans poznawczy polegający na braku definicji oraz tradycji (w odróżnieniu od Francji) polityki migracyjnej w Polsce. W celu zdefiniowania tej polityki powinien niezbędny jest jego zdaniem dialog między naukowcami i politykami. W następstwie tego wspólne polskie stanowisko powinno być zaprezentowane na forum europejskim. Zdaniem Macieja Duszczyka, przyjmując coraz liczniejszych imigrantów ze Wschodu, „my Polacy spłacamy poniekąd dług wobec Niemców i Francuzów, którzy onegdaj przyjmowali polskich emigrantów”. Zaznaczył on także, że ważną determinantą w definiowaniu stosunku społeczeństwa polskiego wobec imigrantów w Polsce jest Kościół Katolicki. Kościół nawołuje do „mądrej systemowej polityki migracyjnej” (cytat pochodzi z wywiadu jakiego udzielił Tygodnikowi Powszechnemu Abp Wojciech Polak, prymas Polski, TP 2017, nr 43). Podsumowując swoją wypowiedź Maciej Duszczyk podkreślił, że „musimy pomagać oraz otworzyć się” na problem imigrantów do Europy.

Catherine Withol de Wenden z Instytutu Nauk Politycznych w Paryżu przedstawiła w swoim wystąpieniu wizje polityk migracyjnych w Europie w najbliższych latach. Jej zdaniem migracje regionalne stają się problemem globalnym. Jest to związane z następującymi zjawiskami:

  • – różnice w rozwoju regionów świata,
  • – polityczne i ekonomiczne kryzysy,
  • – redukcja kosztów transportu,
  • – brak nadziei na poprawę warunków życia w krajach rozwijających się,
  • – dostępność mediów, które wpływają na rozwój świadomości społecznej, – nieuchronne zmiany klimatyczne.

W ostatnich latach około 5% całej populacji na ziemi przemieszcza się. Strumień migracji światowej prowadzi na kuli ziemskiej z „bogatej” Północy (kraje wysoko rozwinięte) w kierunku „biedniejszego Południa” (kraje rozwijające się). Europa stała się pierwszym kierunkiem obieranym przez migrantów głównie z Afryki i Azji. Inne kierunki migracyjne to: USA, kraje Zatoki Perskiej i Rosja. W 2016 roku 244 miliony migrantów wybrało te cztery miejsca docelowe migracji. Zdaniem Catherine Withol de Wenden obserwujemy współcześnie nowe kategorie migracji:

  • – emeryci (rozszerzenie turystyki),
  • – azyl i nieudokumentowani migranci,
  • – osoby wewnętrznie przemieszczające się,
  • – osoby migrujące ze względu na środowisko i zmiany klimatyczne, – osoby bezpaństwowe, nie posiadające narodowości,
  • – migranci z nieregularną sytuacją,
  • – osoby „ani…ani…”
  • – elity naukowe, studenci („brain drain”, „brain gain”),
  • – transmigracje.

Na zakończenie swojego wystąpienia francuska politolog podkreśliła, że w przyszłości na uwagę zasługują trzy zagadnienia:

  1. wzrastająca urbanizacja naszej planety (przewiduje się, że w 2019 roku – będzie 16 megametropolii, w 2025 będzie ich 29): tworzą się powiązania o zasięgu transnarodowym i transkontynentalnym,
  2. obserwujemy wzrastający przepływ funduszy, rozwój polityk migracyjnych,
  3. eksperci, naukowcy, działacze NGO : potrzeba działania.

Podkreśliła ona także potrzebę zmiany retoryki polityków na dyskurs merytoryczny oraz redefinicji pojęć związanych z migracją.

Catherine Gousseff, dyrektor Centrum Marc Bloch rozpoczęła panel poświęcony politykom migracyjnym w Europie w perspektywie historycznej. Przedstawiła ona obraz polskich migrantów na przestrzeni XX wieku. Po I i II wojnie światowej, w wyniku zmiany granic państwowych miało miejsce przemieszczanie się Polaków. Zwróciła uwagę także, na brak pierwowzoru dla polskiej polityki migracyjnej co wynika z historii naszego kraju.

Następnie głos zabrał profesor Jacek Tebinka z Uniwersytetu Gdańskiego. Mówił o Polakach w brytyjskiej polityce migracyjnej od czasu II wojny światowej do członkostwa Polski w Unii Europejskiej. Kolejnym panelistą był Philippe Rygiel z École Normale Supérieur w Lionie. Wygłosił on referat zatytułowany „Państwa i migranci w Europie przed 1945 rokiem”. Dopiero w XIX wieku przemieszczanie się ludności otrzymało naturę prawną. Ruchy ludnościowe wiązały się z migracjami z Zachodu na Wschód. Natomiast wiek XX notuje przybycie migrantów jako czynnik polityczny oraz ekonomiczny, pojawia się także problem uchodźców.

Kolejny panel dotyczący polityki migracyjnej państw europejskich wobec wyzwań współczesności otworzył profesor Hervé Le Bras z École des hautes études en sciences sociales w Paryżu. Przedstawił on dogłębną analizę relacji między imigracją a populizmem w społeczeństwie francuskim. Na przykładzie analizy społeczeństwa francuskiego podczas ostatnich wyborów prezydenckich we Francji profesor Le Bras wykazał, że nierówności społeczne, ekonomiczne sprzyjały glosowaniu na kandydatkę skrajnej prawicy Frontu Narodowego – Marine Le Pen. Jesteśmy świadkami powstawania nowego porządku światowego migracji. Analizując współczesne migracje musimy mieć na względzie fakt, że 1/6 całego pokolenia migruje oraz, że wraz z przemieszczaniem się ludności zmieniają się ich kategorie (np. pracownik delegowany staje się imigrantem).

Drugą penalistką była Magdalena Lesińska z Ośrodka Badań nas Migracjami UW. Jej wystąpienie było próba odpowiedzi na pytanie zawarte w tytule referatu „Czy emigranci mogą mieć wpływ na politykę państwa pochodzenia?”.Wyniki jej badań, potwierdziły tezę o znaczącej politycznej roli diaspory na politykę państwa. Drugi panel otworzył Dyrektor Frontexu Fabrice Leggeri przedstawiając wyzwania migracyjne i bezpieczeństwa w Strefie Schengen. Wśród niewątpliwych sukcesów UE dotyczących polityki migracyjnej wymienił: instalacje hot-spotów we Włoszech i Grecji, rozwój Frontexu, wprowadzenie systemu ETIAS, współpraca Frontexu z Europolem, która ma na celu ujednolicenie informacji dotyczącej migrantów (min. oszacowanie liczby tzw. foreign fighters). Polityka migracyjna ma przede wszystkim odpowiadać na potrzeby Europy, poruszać kwestię azylu i opierać się na współpracy z państwami trzecimi.

Paweł Kaczmarczyk, dyrektor Ośrodka Badań nad Migracjami UW mówił o relacjach między politykami migracyjnymi a rzeczywistością migracyjną UE. Zwrócił uwagę w swoim wystąpieniu na rolę Globalnego Podejścia do Migracji i Mobilności (GAMM) – inicjatywy realizującej zewnętrzny wymiar podejścia UE do zagadnień migracji i azylu. Jego zdaniem do tematu migracji potrzebne jest podejście horyzontalne, które prowadzić będzie do ujęcia sektorowego problemu. Kontynuacją tej tematyki było wystąpienie Marty Pachockiej z SGH, która zaprezentowała wpływ kryzysu migracyjnego w Europie na reformę polityki UE w dziedzinie migracji, azylu i zarządzania granicami. W jej ocenie Unia stoi przed dużymi wyzwaniami choć jednocześnie odnosi znaczne sukcesy. Są to między innymi: rozwój Frontexu oraz umowa UE-Turcja. Jako ostatnia w tym panelu zabrała głos Agnieszka Kulesa
przedstawiając przyczyny zaangażowania Polski w zewnętrzną politykę migracyjną UE. Przedstawiła również główny instrument praktycznej współpracy w ramach GAMM – Partnerstwa na rzecz Mobilności. Do chwili obecnej Polska podpisała 8 takich umów.

W ostatnim panelu poświęconym roli aktorów poza i transnarodowych w reżimach migracyjnych udział wzięły Aurélie Ponthieu, która przedstawiła działalność Lekarzy Bez Granic oraz Dorota Heidrich i Justyna Nakonieczna-Bartosiewicz (ISM UW), które przedstawiły schematy działania aktorów transnarodowych w dziedzinie polityk migracyjnych w sytuacji kryzysów migracyjnych na przykładzie Amnesty International.

W podsumowaniu konferencji Nicolas Maslowski, dyrektor Ośrodka Kultury Francuskiej UW podkreślił potrzebę refleksji
nad współczesnymi politykami migracyjnymi w perspektywie analitycznej i historycznej. Jego zdaniem konferencja w sposób zadowalający przedstawiła w ujęciu interdyscyplinarnym problemy migracji i globalizacji współczesnej Europy.

Nazajutrz, 31 października 2017 odbyła się Konferencja Młodych Naukowców zatytuowana „Polityczne odpowiedzi na fenomen migracji”.

Pierwsza sesja była poświęcona instrumentom zarządzania migracjami. Jako pierwsza głos zabrała Kinga Szczawińska (WNPiSM UW), która mówiła o łączeniu rodzin w polityce migracyjnej Polski i Holandii. Następnie Michał Wiącek (UW) przedstawił założenia kanadyjskiej polityki migracyjnej oraz problem „newcomersów” w Kanadzie po 2015. Jako trzeci przemawiał Gauthier Graslin (OKFiSF UW) narysowując zagadnienie migracji w Polsce z punktu widzenia polityzacji zagadnienia oraz z punktu widzenia emigranta mieszkającego w Polsce od wielu lat. Sesję zakończyła Aneta Nisiobęcka (IPN) referatem na temat negocjacji polsko-francuskich w sprawie podpisania pierwszej umowy reemigracyjnej w 1946 roku.

Druga sesja była próbą analizy procesu integracji cudzoziemców w Europie. Agata Tarnacka z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego mówiła o regulacjach prawnych i ich realizacji dotyczącej integracji cudzoziemców w UE. Zastanawiała się ona w swoim wystąpieniu czy współcześnie mamy do czynienia z powrotem do asymilacji czy odwrotem od wielokulturowości? Renata Stefańska (UW) wygłosiła referat zatytułowany „Obowiązkowa integracja obywatelska jako odpowiedź na kryzys polityki wielokulturowości w Europie Zachodniej”. Jako trzeci zabrał głos Jacek Kubera (Instytut Zachodni, Poznań). Prelegent podzielił się wynikami swoich badań dotyczących postrzegania przez Polonię francuską modelu integracji imigrantów we Francji. Na zakończenie Łukasz Skoczylas (Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu) mówił o kryzysie migracyjnym i schyłku polityki wielokulturowości w Europie.

Podczas trzeciej sesji zatytułowanej „Migracje i uchodźstwo w dyskursie publicznym” udział wzięło czterech panelistów. Monika Szulecka (UW, INP PAN) mówiła o polityce polskiego rządu wobec kryzysu migracyjnego w Europie. Justyna Szałańska (UW) przedstawiła analizę porównawczą dyskursu o uchodźcach na portalach wyborcza.pl i niezależna.pl w kontekście likwidacji obozu w Calais. Karolina Podgórska (UW) poruszyła kwestię imigracji podczas kampanii prezydenckiej 2017. Na zakończenie Maciej Szatan (Uniwersytet Opolski) mówił o migracji w nauczaniu Kościoła Katolickiego.

Podsumowując dwa dni konferencji, której towarzyszyła owocna debata bogata w konstruktywne wnioski oraz perspektywy działań na przyszłość należy podkreślić znaczenie tematyki migracji i polityk migracyjnych we współczesnej Europie. Konferencja ta była niewątpliwie wynikiem ogromnej pasji i zaangażowania organizatorów i uczestników z Polski i Francji dla tej tematyki. Główną pomysłodawczynią konferencji była Agnieszka Kulesa, badaczka Ośrodka Kultury Francuskiej UW. Te dwie konferencje przyczyniły się niewątpliwie do podzielenia się doświadczeniami i określenia nowych wyzwań na przyszłość stojących przed współczesnością. Służyły one także poszerzeniu i rozpowszechnieniu wiedzy na temat zagadnień związanych z migracjami.


Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

Ce site utilise Akismet pour réduire les indésirables. En savoir plus sur comment les données de vos commentaires sont utilisées.